PROJE KÜNYESİ
[EN] Disaster Volunteers Network
Avrupa Dayanışma Programı (ESC30-SOL)
PROJENİN HİKAYESİ
6 Şubat 2023 tarihinde Türkiye’nin doğu ve güneydoğu bölgesini vuran iki büyük deprem milyonlarca insanı etkileyerek yaklaşık 50 bin kişinin hayatını kaybetmesine yol açtı. Bu büyük felaketin hemen ardından ülkenin dört bir yanından çok sayıda gönüllü “bir işe yarama” duygusuyla afet bölgesine akın etti. Arama kurtarmadan lojistiğe pek çok alanda her meslek ve becerinin afet anında toplumsal dayanışma için ne kadar kıymetli olduğu bu süreçte görüldü; maden işçilerinin, inşaat operatörlerinin, dağcıların, kampçıların, aşçıların, sosyal medya aracılığıyla yardım toplayanların katkıları afet bölgesinde kritik roller oynadı. Ancak tüm bu özverili çabalara rağmen bölgeye giden gönüllülerin birçoğunun daha önce herhangi bir eğitim veya deneyimi olmadığı, koordinasyon ve bilinç eksiklikleri yaşandığı fark edildi.
AFAD’ın verilerine göre “altın saatler” olarak adlandırılan afet sonrasındaki ilk 72 saat hayat kurtarmada kritik öneme sahiptir ve bu süre zarfında kurtarılan insanların büyük kısmı çevreden yetişen eğitim düzeyi sınırlı ve ekipmansız gönüllüler tarafından kurtarılmaktadır. Yanlış veya bilinçsiz müdahalelerin hem kurtarıcıyı hem de afetzedeyi riske atabildiği gerçeği göz önüne alındığında afetlerle mücadelede daha yaygın, eğitimli ve organize bir gönüllü katmanına ihtiyaç olduğu açıktır. İstatistikler her beş yılda bir Türkiye’de geniş çaplı can ve mal kaybına yol açan yıkıcı bir depremin yaşandığını gösterirken afetler konusunda toplumsal bilinci yüksek, bilgili ve donanımlı gönüllülerden oluşan yaygın bir ağın varlığı gelecekteki felaketlerin etkilerini azaltmak için elzem görülmektedir.
İşte Afet Gönüllüleri Ağı projesi tam bu ihtiyaçtan doğmuştur. 6 Şubat depremlerinin gösterdiği üzere her kesimden ve yetenekten insanın afet zamanında sağlayabileceği katkı çok değerlidir; bu farkındalık proje fikrinin temel ilham kaynaklarından biri olmuştur. Diğer bir çıkış noktası ise coğrafi konumu ve jeolojik yapısı nedeniyle yüksek afet riskine sahip olan ülkemizde afet yönetimi ve bilinç düzeyinin toplumun geniş kesimlerince artırılması gereğidir. Afet yönetimi; afet öncesi, sırası ve sonrasında yapılması gereken faaliyetlerin planlanması ve uygulanmasını içerir ancak özellikle afet öncesinde risk azaltma ve hazırlık çalışmalarına odaklanmak büyük önem taşımaktadır. Bu nedenle proje yetiştireceği gönüllü gençlerin yalnızca afet anı ve sonrasında değil afetlerden önce de aktif olmalarını, kamuoyu oluşturup riskleri azaltmaya yönelik projeler geliştirmelerini ve afet hazırlığı konusunu gündemde tutmalarını sağlamayı hedeflemiştir. Proje fikrinin geliştirilme sürecinde yapılan ihtiyaç analizi afetlere hazırlık ve gönüllülük konularında gençlere yatırım yapmanın hem mevcut eksikleri gidereceği hem de olası gelecekteki felaketlere karşı toplumsal direnci artıracağı sonucunu doğurmuştur.
PROJENİN AMACI VE HEDEF KİTLESİ
Projenin temel amacı afetler konusunda gönüllü insan kaynağını artırmak ve gençlerin yetenek ile hobilerini afet yönetimi alanında toplumsal dayanışma için kullanmalarını sağlamaktır. Nihai olarak proje; afetlere hazırlıklı olunması yoluyla afet risklerinin azaltılmasını ve olası afet durumlarında toplumun etkili tepki verebilecek bilgi ve becerilere sahip olmasını hedeflemektedir. Bu amaç doğrultusunda proje faaliyetleri gençlerin afet öncesinde de aktif rol alacağı şekilde tasarlanmıştır.
İstanbul ilindeki üniversitelerin çeşitli kulüplerinde aktif olan 18-30 yaş arası üniversite öğrencileri projenin öncelikli hedef kitlesidir. Hedef grubu belirlenirken üniversite kulüplerinde faal olarak görev alan gençlerin hem bireysel yetenek gelişimine açık hem de toplumsal konulara daha duyarlı olması göz önünde bulundurulmuştur. Bu profilin gençlerin afet gönüllülüğüne daha kolay yönlendirilebileceği bir zemin sunduğu düşünülmüştür. Proje kapsamında özellikle çeşitli fakültelerden ve ilgi alanlarından (örneğin genç Kızılay, genç Yeşilay, sosyal sorumluluk, dağcılık, kampçılık, medya, mühendislik gibi) öğrenci kulüp başkanları ve üyeleri ile iletişime geçilerek farklı disiplinlerden gençlerin projeye dahil edilmesi sağlanmıştır.
Projenin dolaylı yararlanıcıları arasında yetiştirilen gönüllülerin etkileşimde bulunduğu geniş toplum kesimleri yer almaktadır. Üniversiteli gençler aracılığıyla aileler ve yakın çevreleri afet bilinci konusunda bilgilendirilmiş ayrıca proje kapsamında yapılan yaygınlaştırma faaliyetleriyle yerel topluluk ve kamuoyu nezdinde afet farkındalığının artmasına katkı sağlanmıştır. Proje boyunca kurulan işbirlikleri sayesinde çeşitli kamu kurumları ve sivil toplum kuruluşları da projeden dolaylı olarak faydalanmış; gençlerle birlikte hareket ederek afet yönetimi konusunda duyarlılıklarını artırma ve yeni ortak çalışmalar geliştirme imkanı bulmuşlardır.
FAALİYET VE ETKİ
Proje kapsamındaki başlıca faaliyetler şunlardır:
- Deprem Bölgesi Saha Ziyareti: Projenin ilk aşamalarında ekip üyeleri 6 Şubat 2023 depremlerinden etkilenen bölgeye bir saha ziyareti gerçekleştirmiştir. Bu ziyaret sırasında afet sonrası durum yerinde gözlemlenmiş; bölgede faaliyet gösteren kamu kurumları, yerel yönetimler ve sivil toplum kuruluşları ile depremzedelerle görüşmeler yapılmıştır. Elde edilen bulgular doğrultusunda afet yönetimi alanında en çok hangi meslek/yetenek gruplarından gönüllülere ve hangi tür projelere ihtiyaç duyulduğu analiz edilmiştir. Bu ihtiyaç analizine dayanarak İstanbul’da iletişime geçilecek üniversite kulüplerinin profili ve proje süresince işbirliği yapılacak diğer paydaşlar belirlenmiştir.
- Kurum ve Kuruluş Ziyaretleri: Saha çalışmasının çıktıları çerçevesinde seçilen hedef gruba (belirli üniversite kulüplerine) ulaşmak ve uzman desteği almak amacıyla çeşitli paydaş kurum ve kuruluşlarla işbirliği toplantıları düzenlenmiştir. Proje ekibi belirlenen üniversite kulüplerinin yanı sıra afet alanında bilgi ve tecrübesinden yararlanılabilecek kamu kurumları (örneğin il afet müdürlüğü, belediye birimleri) ve STK’ları ziyaret ederek proje tanıtımını yapmıştır. Bu görüşmelerde olası iş birliği fırsatları değerlendirilmiş hem proje faaliyetleri için destek sağlanması hem de proje sonuçlarının yaygınlaştırılması konusunda mutabakatlar oluşturulmuştur.
- Afet Farkındalık ve Gönüllülük Semineri: Projenin 4. ayında geniş katılımlı bir farkındalık semineri düzenlenmiştir. İstanbul’daki farklı üniversitelerden öğrencilerin yanı sıra çeşitli STK ve kurum temsilcilerinin de davet edildiği bu seminerde yaklaşık 50 katılımcı bir araya gelmiştir. Seminerde önce proje ve Avrupa Dayanışma Programı tanıtılmış ardından afetlere ilişkin temel kavramlar, iklim değişikliğinin afetler üzerindeki etkileri, afet yönetiminin önemi ve afetlerde gönüllü çalışmalarının rolü aktarılmıştır. Bu etkinlik sayesinde hem proje tanıtımı geniş bir kitleye ulaşmış hem de gençlerin afet bilinci konusunda bilgilenmesi sağlanmıştır.
- Sivil Toplum ve Gönüllülük Eğitimi: Proje kapsamında gönüllü olarak seçilen gençlere sivil toplum ve gönüllülük konularında kapsamlı bir eğitim programı uygulanmıştır. Projenin 5. ayında çevrim içi gerçekleştirilen bu eğitim ile gönüllülere; sivil toplumun işleyişi, aktif vatandaşlık, gönüllülüğün ilkeleri, proje yönetimi, kaynak geliştirme ve savunuculuk gibi alanlarda teorik bilgiler sunulmuştur. Bu sayede katılımcı gençlerin sivil alanda farkındalığı ve becerileri geliştirilerek, ileride yürütebilecekleri toplumsal projeler için altyapı oluşturulmuştur.
- Afet Gönüllüsü Teknik Eğitimleri: Takiben seçilen gönüllü gençlere afet gönüllüsü temel eğitimi verilmiştir. Afet anı ve sonrasında doğru müdahale ve davranış biçimleri kazandırmayı amaçlayan bu eğitimlerde; afet psikolojisi, temel yangın söndürme ve önleme, temel ilk yardım, hafif arama-kurtarma teknikleri gibi konular uzmanlar tarafından çevrim içi ortamda öğretilmiştir. Eğitim programının sonunda gönüllülerin afet durumlarında donanımlı ve bilinçli bir şekilde hareket edebilecek düzeye gelmeleri hedeflenmiş ve bu doğrultuda çeşitli uygulama örnekleri ve interaktif oturumlar gerçekleştirilmiştir.
- Gönüllüler Tarafından Yaygınlaştırma Seminerleri: Projenin 7. ve 8. ayları itibariyle eğitimlerini başarıyla tamamlayan genç gönüllüler kendi üniversite kulüpleri ve çevrelerinde afet farkındalık seminerleri düzenlemeye başlamıştır. Proje ekibi bu gönüllülerin gerçekleştirdiği seminer dizisine lojistik, içerik ve duyuru konularında destek vermiş; her bir gönüllünün olabildiğince geniş kitlelere ulaşmasına yardımcı olunmuştur. Nitekim Nisan 2025’te gönüllülerin liderliğinde gerçekleştirilen seminer(ler) aracılığıyla en az 30 yeni katılımcıya daha doğrudan ulaşılmış ve gençlerin akranlarına afet bilinci aktarması sağlanmıştır. Bu adım projenin etki alanını İstanbul genelindeki farklı üniversitelere yayarak çarpan etkisi yaratmıştır.
- Afet Yönetimi Proje Geliştirme Atölyesi: Projenin son aşamalarından biri olarak Mayıs 2025’te Proje Geliştirme Atölyesi düzenlenmiştir. Bu atölye çalışmasında afet yönetimine ilişkin gerçekleştirilebilecek yenilikçi projeler üzerinde katılımcı bir beyin fırtınası yürütülmüştür. Eğitim almış gönüllü gençlerin yanı sıra alanda aktif gönüllüler ve işbirliği yapılan kurumların temsilcileri de davet edilerek yaklaşık 35 kişinin katılımıyla atölye tamamlanmıştır. Atölyede teknolojinin afet yönetiminde kullanımı vurgulanmış ve iyi uygulama örnekleri sunularak gençlerin teknoloji odaklı düşünmeleri teşvik edilmiştir. Ortaya çıkan proje fikirleri raporlanarak ileride hayata geçirilebilmesi için ilgili kurum ve kuruluşlarla paylaşılmıştır.
Yukarıdaki faaliyetler sonucunda projenin hedef kitle, paydaşlar ve genel kamuoyu üzerinde önemli etkiler gözlemlenmiştir. Eğitime katılan gençlerin afet farkındalığı ve gönüllülük bilinci belirgin şekilde artmıştır. Gerek seminerler gerek eğitimler yoluyla proje doğrudan 100’ün üzerinde gence ulaşarak onların bilgi ve becerilerinde gözle görülür ilerleme sağlamıştır. Bu gönüllüler aracılığıyla üniversite kampüslerinde ve sosyal çevrelerinde afetler konusunda bir duyarlılık dalgası oluşmuş gençler ailelerini ve arkadaşlarını bilgilendirmeye başlamıştır. Proje hedeflediği üzere afet ve afet yönetimi konusunun gündemde tutulmasına katkıda bulunmuştur; gençlerin öncülüğünde düzenlenen etkinlikler sayesinde üniversite camiasında ve sosyal medyada afet hazırlığı sıkça konuşulan bir tema haline gelmiştir. Ayrıca proje süresince kurulan işbirlikleri farklı kurum ve topluluklar arasında dayanışma ve iletişim köprüleri oluşturmuştur. Örneğin proje ekibinin temas kurduğu bazı STK ve yerel idareler genç gönüllüleri kendi eğitim ve faaliyetlerine davet ederek destek olmuştur. Bu sayede projenin etkisi dolaylı olarak diğer organizasyonların çalışmalarına da yansımış daha fazla sayıda afet gönüllüsünün harekete geçmesi ve afet yönetimi konusunda yeni projelerin üretilmesi teşvik edilmiştir. Sonuç olarak Afet Gönüllüleri Ağı projesi İstanbul’da farklı üniversitelerden gelen gençler arasında bir sinerji yaratarak bilgili ve örgütlü bir gönüllü ağı oluşmasına zemin hazırlamış; bu ağ sayesinde gelecekte olası afetlere karşı toplumun reflekslerinin güçlendirilmesine katkı sağlanmıştır.
PROJE ÇIKTILARI
- Afet farkındalık seminerleri ve eğitim programları: Proje kapsamında biri geniş katılımlı olmak üzere bir dizi Afet Farkındalık ve Gönüllülük Semineri gerçekleştirilmiş; ayrıca gönüllü gençlere yönelik Sivil Toplum ve Gönüllülük ile Afet Gönüllüsü Teknik Eğitimleri başarıyla uygulanmıştır. Bu etkinliklere ait sunum dosyaları, eğitim içerikleri ve dokümanlar proje çıktısı olarak derlenmiştir (afet bilgilendirme sunumları, eğitim notları vb). Gençler arasında yaygınlaştırma amacıyla kullanılan sosyal medya hesapları ve çevrimiçi iletişim araçları da projenin görünür ve kalıcı çıktılarından biridir.
- Gönüllüler ağı ve işbirliği platformu: Projenin nihai çıktısı olarak farklı üniversitelerden ve disiplinlerden gençlerin dahil olduğu Afet Gönüllüleri Ağı oluşturulmuştur. Bu gayriresmi ağ sayesinde iletişim halinde kalan gönüllüler ileride afet yönetimiyle ilgili gelişmeleri paylaşmakta ve birlikte yeni projeler geliştirmek üzere işbirliği yapmaktadır. Proje bitiminde bu ağın devamlılığını sağlamak için çevrimiçi gruplar ve iletişim platformları kurulmuş böylece gençlerin organizasyonel bir yapı içinde etkin kalmaları mümkün kılınmıştır (projenin temel hedeflerinden biri de zaten gönüllü gençlerin etkin bir ağ kurarak organize olmalarıdır).
- Mini belgesel ve proje bülteni: Proje süresi boyunca yürütülen faaliyetlerin ve elde edilen deneyimlerin kalıcı hale getirilmesi amacıyla bir mini belgesel film hazırlanmıştır. Eğitimler ve saha çalışmalarında kaydedilen görüntüler ile katılımcı röportajlarını içeren bu kısa belgesel projenin hikayesini ve sonuçlarını özetlemektedir. Ayrıca proje sonunda tüm faaliyetlerin çıktılarının ve elde edilen sonuçların yer aldığı kapsamlı bir proje bülteni/raporu hazırlanmıştır. Hazırlanan belgesel ve bülten ilgili kurum ve kuruluşlar ile tüm paydaşlara iletilmiş; bunun yanı sıra dijital platformlarda paylaşılmıştır. Bu sayede projenin görünürlüğü artırılmış ve iyi uygulama örneği olarak yaygınlaştırılması sağlanmıştır.
- Youthpass sertifikaları: Proje faaliyetlerine aktif katılım gösteren gençler,Avrupa Dayanışma Programı çerçevesinde uluslararası geçerliliği olan Youthpass sertifikalarını almaya hak kazanmıştır. Proje ekibi rehberliğinde her bir katılımcı edindiği kazanımları yansıtan Youthpass sertifikasını doldurup almıştır; sertifikalar yasal temsilci tarafından imzalanarak gönüllülere takdim edilmiştir. Bu sertifikalar gençlerin projede kazandıkları yetkinlikleri belgelendirmekte ve ileride akademik veya mesleki yaşamlarında kullanabilecekleri önemli bir çıktı olarak değerlendirilmektedir.
Proje çıktıları sosyal medya hesaplarımız üzerinden kamuoyu ile paylaşılmıştır. Afet Gönüllüleri Ağı projesinin başarıyla uygulanması sonucu elde edilen tüm bu somut ve somut olmayan çıktılar toplumsal dayanışma ve afetlere hazırlık konusunda kalıcı bir etki yaratma potansiyeline sahiptir. Proje gençlerin enerjisi ve kararlılığıyla desteklendiğinde yerel düzeyde nasıl güçlü bir dönüşüm yaratılabileceğini gösteren örnek bir çalışma olarak tamamlanmıştır.
